نگاهی به تاریخ و جستجوی کاربرد چوب

پـژوهشـها نشـان داده اسـت که در دوران یـخ بندان شمـال اروپـا ، فـلات ایـران دورة پربارانی را می گذرانده است . در این دوران ، سرزمین ایران پوشیده از جنگلهای انبوه بوده است حتی در زمان هخامنشیان نیز در بخش های بسیار از ایران جنگلهایی بوده است که امروزه از آنها فقط تک درختانی باقی است . چوب از زمان باستان در ایران به صورت مصالح ساختمانی در بخش های مختلف ساختمانها به کار می رفته است . درخت سدر یکی از درختان خانوادة کاج است که دارای چوبی بسیار سخت و خوشبوست . درخت سدر معمولاً‌ به بلندی بسیار تا حدود 40 متر رشد می کند و ضخامت تنة آن گاهی به 3 متر و بیشتر می رسد . این چوب از قدیم در جنگلهای لبنان فراوان بوده و در کتابهای مذهبی مثل تورات به آن اشاره شده است . ویژگیهای فیزیکی چوب سدر چون سختی و بزرگی درخت سنگینی ویژه ( وزن مخصوص زیاد ) و ضریب ارتجاعی بالا و نیز بدان روی که بومی ویژه اش آنرا از گزند موریانه به دور می دارد موجب گشت که از قدیم این چوب در مصر ، بین النهرین و ایران مورد استفادة فراوان داشته باشد و هزاران سال به صورت آثاری چون تیرهای چوبی قصرها و تابوتها سالم باقی بماند . چوب بلوط که چنین مینماید که همان چوب یاکا است ، دارای ویژگی های فیزیکی عالی دوام و سختی زیاد است و چنین پیداست که در پایة ستونهای کاخهای هخامنشی به کار می رفته است .
یکی از مصارف عمده چوب فشرده ممرز، در صنایع نساجی و به عنوان ماکو می‌باشد. چوب فشرده در فرآیند متراکم کردن چوب در پرس گرم ساخته می‌شود. در این تحقیق اثر همزمان سه متغییر رطوبت اولیه چوب ، دمای پرس و درصد فشردگی بر خواص فیزیکی و مکانیکی چوب فشرده مطالعه گردیده است . هدف این پژوهش تعیین بهترین شرایط ساخت چوب‌های فشرده به منظور دستیابی به بهترین خواص فیزیکی و مکانیکی بوده است . رطوبت چوب در دو سطح 15 و 25 درصد، دمای پرس در سه سطح 100، 150، 200 درجه سانتی‌گراد و درصد فشردگی در چهار سطح 10، 20، 30، 40 درصد متغییر بودند. بنابراین 24 تیمار به همراه یک تیمار شاهد وجود داشت . پس از ساخت نمونه‌های فشرده، برگشت ضخامت ، فشردگی باقیمانده، دانسیته، مقاومت به ضربه، MOE, MOR آنها تعیین شد و با تیمار شاهد مقایسه گردید. نتایج نشان می‌دهد رطوبت تاثیر منفی بر خواص فیزیکی و مکانیکی چوب‌های فشرده داشته است . در سطح رطوبت 15 درصد، افزایش دما و درصد فشردگی باعث زیاد شدن برگشت ضخامت و کاهش فشردگی باقیمانده نمونه‌ها شده است . در سطح رطوبت 15 درصد، نمونه‌های فشرده شده با دمای 100 درجه سانتی‌گراد MOR بیشتری از خود نشان می‌دهند. تغییرات MOE بین تیمارهای مختلف معنی‌دار نبود و تیمارهای دارای بالاترین مقدار مقاومت به ضربه نیز تیمارهای با رطوبت 15 درصد و دمای پرس 100 درجه‌سانتیگراد بود. در نهایت تیمار 15/100/20 به عنوان تیمار دارای بهترین خواص مکانیکی و تیمار 15/100/10 به عنوان تیمار دارای بهترین خواص دینانیک تعیین گردیدند.
چوب، از نظر گیاه‌شناسی، بخش جامد و سخت زیر پوست ساقه درخت یا دیگر گیاهان چوبی است که به شکل بافت آوندی وجود دارد.
گرچه در باور عموم چوب تنها در درخت و بوته یافت می‌شود، از نظر علمی‌در همه گیاهان آوندی وجود دارد. در چوب مجراهای زیر قابل مشاهده اس ت:
1.بافت چوبی یا مجراهای چوبی، که شیره خام، آب و نمک‌های معدنی محلول را از ریشه به برگ‌ها و غنچه‌های هوایی می‌برد.
2.آوند آبکشی یا مجراهای لیبر، که غذای آماده برای برگ‌ها (شیره تولیدی) به شکل محلول از طریق آنها برای تغذیه بقیه گیاه به گردش در می‌آید.
مجراهای چوبی به‌وسیله سلولهای مرده و دیواره‌های چوبی شده بوجود می‌آیند. در هر دو حال پروتوپلاسم سلولی پدیدار می‌گردد و دیوارها به‌وسیله ته‌نشین شدن ماده لیگنین (که سختی چوب از آن است) افزایش می‌یابند.
سطوح تار و آوندی در نخستین سال رشد خود را در فاصله‌ای معین در بافت میان آوندهای چوبی و آبکشی قرار می‌دهند، این لایه کامبیوم نامیده می‌شود. کامبیوم به دو بخش درونی (آوند چوبی) و بیرونی (آوند آبکشی) تقسیم می‌شود. همچنانکه سلولهای پیر با رشد پیوسته تنه فرو می‌ریزند، لایه‌های تازه آوند آبکشی کار خود را انجام می‌دهند.
چوب بی گمان یکی از بهترین و سودمندترین مواد خام طبیعت است و بی آن بشر هرگز به سطح پیشرفت و رفاه کنونی نمی‌رسید.
چوب ابتدا، ماده‌ای حیاتی برای ساخت ابزارهای اولیه، خانه و قایق برای حرکت در رودها بود. سپس، برای ساخت اکثر اشیا و ابزارهای سودمندی که انسان قرنها برای پیشرفت زندگی خود به آنها متکی بود، به کار رفت. بخشی از تکنولوژی چوب بر اثر تلاش صنعتگران باقی مانده، ولی بیشتر آن ناچار از بین رفته و با مواد و روشهای دیگر که نتیجه انقلاب صنعتی بشر است، جایگزین شده است.
چوب تنها منبع طبیعی تجدیدپذیر است. نفت و زغال و دیگر معادن سرانجام روزی تمام خواهد شد، ولی جنگلی که خوب نگهداری شود (حتی گاه بدون نگهداری) بطور نامحدود به تولید چوب ادامه خواهد داد. چوب جایگاه برجسته‌ای در اقتصاد جهانی دارد. تولید سالانه چوب در جهان ۲۵۰۰ میلیون متر مکعب است. خواص فیزیکی و شیمیایی و نیز مکانیکی چوب آن را فعلاْ بی جانشین کرده است.
چوب یکی از قدیمی ترین و ابتدایی ترین مصالح ساختمانی موجود در طبیعت است که بشر در طول تاریخ از آن بهره برده است. چوب تنها مصالح ساختمانی است که از منبع قابل تجدید بدست می آید و از مصالح خوبی برای مناطق زلزله خیز می باشد.
داریوش در فرمان بنیاد شهر شوش مى گوید: «تخته و چوب یکا از گاندرا و کرمانیا آورده شد)». واژه (یکا) در زبان فارسى همان درخت جگ است که چوبی قهوه اى رنگ و سخت دارد. از این نقش برجسته قصر آپادانا در دوره هخامنشى آشکار مى شود که چوب را براى استفاده کاربردى و تزئینى در دوران مادها نیز به کار می گرفتند. در قسمتى از این نقش برجسته یک دربارى ماد در حال حمل یک صندلى چوبى مشاهده مى شود که مربوط به سده پنجم پیش از میلاد است.
از جمله مهم‌ترین کاربرد های چوب، می توان به موارد زیر اشاره کرد :
استفاده از چوب برای اعضای باربر
استفاده از چوب برای نماسازی و تزئین
استفاده از چوب برای کارهای کمکی در ساخت و ساز، مانند قالب سازی، چوب بست و
نکته قابل توجه این است که در تعیین مشخصه های مکانیکی چوبها باید مواردی همچون ناهماهنگی چوب، مقدار رطوبت، نوع چوب، محل رویش، پهنی دایره سالانه، درجه حرارت، تعداد گره های روی چوب، شرایط نمونه گیری، شرایط لحظه ای آزمایش و دستورالعمل آزمایشی را در نظر گرفت.
مقاومت چوب به صورت مستقیم به ناهماهنگی خواص آن بستگی دارد. مقاومت کششی چوب در جهت عمود بر الیاف کمتر از آن در جهت الیاف می باشد. معمولاً چوب را به ندرت در جهت عمود بر الیاف تحت بار کششی قرار می دهند.
درباره مقاومت فشاری چوب، این مقاومت در امتداد تارها افزایش می یابد و هر چه چوب فشرده تر گردد ، مقاومت آن افزایش می یابد. بیشترین مقاومت چوب در حالت متراکم و زمانی که حجمی حدود ٣/١ حجم اولیه را داراست، به وجود می آید. گاهی اوقات در حالت متراکم چوب، می توانیم به ١٠ برابر مقاومت فشاری در جهت عمود بر الیاف برسیم. مقاومت چوب در جهت مایل بر الیاف تقریباً برآیندی از مقاومت آن در دو جهت عمود بر هم است. جهت تأثیر نیرو در مقایسه با جهت الیاف سه حالت دارد:
•                     نیرو در جهت الیاف ( در امتداد محور درخت )
•                     نیرو در جهت عمود بر الیاف
•                     نیرو در جهتی که با جهت الیاف، ایجاد زاویه کند.
•                     وسایل مورد نیاز جهت آزمایش:
•                     کولیس
•                     متر نواری
•                     سه عدد چوب با ابعاد گوناگون
•                     ترازو
•                     گرمچال
•                     دستگاه اندازه گیری مقاومت فشاری
•                     دستگاه اندازه گیری مقاومت خمشی
•                     کاربردهای چوب
•    اگر بخواهیم کاربردهای چوب را خلاصه کنیم ، در سطح جهانی ، چوب یک ماده خام فراوان و تجدید شونده است که برای تولید انرژی و مواد شیمیایی بکار می‌رود . چوب همواره نقش مهمی را در تولید انواع وسایل به عهده داشته است که به مرور زمان ، اکثر آنها با مواد پتروشیمیایی جایگزین شده است . با وجود اهمیتی که مواد پتروشیمیایی دارند ، نباید فراموش کرد که منابع نفتی و فسیلی پایان پذیرند و قیمت آنها رو به افزایش است .   
به علاوه ، نگرانی‌های زیست محیطی سبب شده است که به چوب و تبدیل شیمیایی آن به انواع سوخت و مواد شیمیایی ، توجه بیشتری بشود . در صنایع و موارد گسترده و گوناگونی کاربرد دارد، مانند: کشتی سازی ، هواپیما سازی ، صنعت حمل و نقل و بسته بندی ، کاغذ سازی ، ابریشم و چرم مصنوعی ، پارچه بافی ، فیلم سازی ، ساخت ابزار موسیقی و... .      
چوب به عنوان یکی از مصالح ساختمانی در کلیه امور قابل استفاده مباشد و به علت برخورداری از تاب مناسب فشاری و کششی ، از آن علاوه بر مصارف روزمره ، برای ساختن پل‌ها و اعضای طاق‌های پوسته ای نیز استفاده می‌شود . چوب در تزئینات داخلی و خارجی ، به عنوان یکی از بهترین و زیباترین مصالح طبیعی به طراحان کمک شایانی می‌کند .
معرق چوب تلفیق و ترکیبی است از انواع چوبهای خودرنگ، مواد و مصالحی مانند استخوان ، صدف ، روی ، مس ، عاج ، خاتم و غیره که در روی سطح چوبی ، نقشی را به وجود می آورد . مواد و مصالحی که در ساخت معرق چوب به کار می رود ، به دو گروه چوبی و غیر چوبی تقسیم می شوند :   
1. مواد و مصالح چوبی : در معرق چوب از انواع چوب خودرنگ مانند گردو ، چنار ، عناب ، نارنج ، سنجد ، زبان گنجشک ، راش ، گلابی ، فوفل و بسیاری از چوبهای دیگر ، بنا به طرح مورد نظر و سلیقه معرق کار انتخاب و استفاده می شود .  
2. مواد و مصالح غیر چوبی : هنرمند معرق کار ، بنا به ذوق و سلیقه خود و طرح کار می تواند از مصالح دیگری مانند عاج ، استخوان ، صدف ، فیبرهای مصنوعی ، خاتم ، مس و برنج استفاده کند .    
ابزار و وسایل مورد نیاز در ساخت معرق چوب
1. میز کار : که باید متناسب با قد معرق کار باشد .
2. تخته پیشکار : تخته ای کوچک و معمولاً نئوپان یا هفت لایی است که در جلوی آن شکافی به شکل هفت وجود دارد . 
3. کمان اره : که اره مویی بر روی آن بسته می شود .     
4. اره مویی : تیغه ای برنده و بسیار ظریف است که اندازه های مختلفی دارد .   
5. در معرق کاری ابزار و وسایل دیگری مانند چوبسای ، چکش، میخ سایه، میخ کش، تیزک و رنده به کار می رود .
روش تولید معرق چوب
1. رنگ بندی : طرح مورد نظر را با توجه به رنگ ، بافت و جنس مصالح مورد استفاده در معرق ، رنگ بندی می کنند .      
2. علامت گذاری و خُرد کردن طرح : با توجه به رنگ بندی ، طرح مورد نظر را علامت گذاری و شماره گذاری نموده ، خرد کرده ، بر اساس نوع مصالح ، دسته بندی می کنند . 3. برش کاری : هر قطعه طرح را با اره مویی به دقت می برند .         
4. جفت و جور کردن : همه قطعه های طرح را مطابق علامت گذاری ، کنار هم چیده، به یکدیگر می چسبانند ، سپس در محل مربوطه روی زیر کار پرس می کنند .
5. پر کردن زمینه با چوب : معرقی که زمینه آن با چوب پر می شود ، معرق «زمینه چوب» نام دارد .
واژه منبّت از نبات به معنی گیاه، گرفته شده است و در اصطلاح به نقش برجسته و کنده کاری روی چوب گفته می شود .
 
 
تاریخچه استفاده از چوب
چوب ماده ای است کا به مرور زمان و با تاثیر عوامل جوی از بین می رود زیرا چوب ماده ای است، آسیب پذیر که شرایط مختلف جَوّی، محیطی و گذشت زمان بر روی آن تأثیر مستقیم و غیرمستقیم داشته، آن را فرسوده و به تدریج نابوده می کند. بنابراین تاریخ و زمان مشخصی در مورد استفاده انسان از این ماده در دست نیست . اما در سخنان و نقشواره های ایرانیان باستان شواهدی وجود دارد که از چوب در ساخت وسایل استفاده کرده اند . همانطور که گفته شد داریوش در فرمان بنیاد شهر شوش می گوید: «تخته و چوب یکا از گاندرا و کرمانیا آورده شد». واژه (یکا) در زبان فارسی همان درخت جگ است که چوبی قهوه ای رنگ و سخت دارد. از این نقش برجسته قصر آپادانا در دوره هخامنشی آشکار می شود که چوب را برای استفاده کاربردی و تزئینی در دوران مادها نیز به کار می گرفتند. در قسمتی از این نقش برجسته یک درباری ماد در حال حمل یک صندلی چوبی مشاهده می شود که مربوط به سده پنجم پیش از میلاد است . در زمان ساسانیان نیز استفاده از چوب در ساختمان رواج بسیار داشته است. به ویژه استفاده از کلافهای چوبی در میان دیوارها به منظور استحکام بخشیدن رایج بوده است . بنابراین می توان از چوب به عنوان ماده اولیه ساخت و ساز خانه و وسایل دیگر نام برد همچنین امروزه در بسیاری از کشورهای پیشرفته خانه های خود را با چوب می سازند و این نشانه آن است که چوب نسبت به آجر و بتون و سیمان و ... دارای برتری های زیادی می باشد

منبع:ir-agri.com

/ 0 نظر / 36 بازدید